Donderdag werd bij Christie’s een jpg-bestand van de digitale kunstenaar Beeple verkocht voor 69,3 miljoen dollar[1]. In de aanloop naar de veiling werd aangekondigd dat er kon worden betaald met ethereum, een cryptomunt waarvan de prijs in Amerikaanse dollar onlangs spectaculair is gestegen, net als bij de bitcoin. Deze aankondiging doet interessante vragen rijzen over de kunstmarkt, het gebruik van cryptomunten, hoe cryptomuntkoerswinsten de prijs van reële activa – kunstwerken, vintage auto’s, vastgoed enz. – kunnen beïnvloeden, evenals over de mogelijke correlatie met financiële activa. Sinds hun lancering wordt er gediscussieerd over het feit of cryptomunten de drie traditionele valutafuncties vervullen. De eerste functie is deze van rekeneenheid. In dit geval is er sprake van enige scepsis. Bij gebruik van een cryptomunt in combinatie met een traditionele valuta zoals de euro of de dollar zouden retailers prijskaartjes met beide vermeldingen moeten voorzien. Door de enorme volatiliteit van de prijs van bijvoorbeeld de bitcoin in Amerikaanse dollar zouden evenwel dagelijks prijswijzigingen van de aangeboden goederen aan de orde zijn. Ook voor de consumenten kan het lastig worden om de bitcoinprijzen te interpreteren, want dit zou leiden tot een hele reeks decimalen op het prijskaartje van goedkope artikelen. Momenteel komt één bitcoin overeen met 47.535 euro, dus voor een kop koffie van 3 euro zou op de drankenkaart 0,000063 bitcoin moeten staan, wat het interpreteren echt niet vergemakkelijkt. Wat betreft de tweede functie, die van ruilmiddel, is het twijfelachtig of dit de belangrijkste drijfveer zal worden voor de ontwikkeling van cryptomunten. Ze moeten immers worden aangeschaft voordat er een aankoop mee kan worden gedaan. Om dit op recurrente basis te doen, moeten er cryptomuntsaldi worden bijgehouden, wat de kwaliteit ervan als waardeopslag in vraag stelt. Bij deze derde functie speelt het veiligheidsaspect – worden de cryptomunten op een veilige digitale plaats bewaard – en ook het economische aspect. Als we ons op dit laatste toespitsen, betekent een goede waardeopslag dat de mand van goederen en diensten die kan worden gekocht stabiel is op langere termijn. Voor een traditionele munt veronderstelt dat een lage en voorspelbare inflatie – vandaar dat de op inflatie gerichte focus van de centrale banken mikt op het verankeren van inflatieverwachtingen – waarbij de koopkrachterosie in belangrijke mate vlot kan worden afgedekt via kwaliteitsvolle obligaties[2]. De reële bitcoinprijs – de verhouding tussen de prijs in dollar en de Amerikaanse consumptieprijzenindex – kende de voorbije jaren enorme schommelingen, waardoor de mand van goederen en diensten die met een bepaald aantal bitcoins kan worden aangekocht sterk schommelt. Dit impliceert dat gezinnen die bitcoin zouden gebruiken als hun belangrijkste waardeopslag een enorm verbruiksrisico lopen, d.w.z. het risico dat ze de normale consumptiemand niet kunnen kopen. Bitcoin, ook wel digitaal goud genoemd, deelt dit kenmerk van slechte inflatieafdekking met goud. “In ‘normale’ tijden lijkt goud geen goede afdekking van gerealiseerde of onverwachte inflatie op korte termijn. Goud kan wel dienen als inflatieafdekking op lange termijn. Die lange termijn kan evenwel langer zijn dan de beleggingshorizon of de levensduur van een belegger.” [3] Tenzij we aan de vooravond van een uitbraak van hyperinflatie zouden staan – wat niet overeenkomt met het signaal van de financiële markten en van de op onderzoek gebaseerde maatstaven voor de verwachte inflatie – kan de inflatieblootstelling worden afgedekt met traditionele vastrentende instrumenten.

Uitgaande van het overzicht van de functies van een munt kunnen we stellen dat cryptomunten eerder moeten worden beschouwd als beleggingsinstrument dan als alternatief voor fiduciair geld. Aangezien ze, in tegenstelling tot aandelen en obligaties, geen recht bieden op toekomstige kasstromen, hangt hun prijs vandaag evenwel uitsluitend af van de verwachte prijs waartegen ze in de toekomst zouden kunnen worden gekocht of verkocht. Het beantwoorden van de vraag wat deze prijsverwachtingen drijft, is zeer moeilijk. Uit onderzoek blijkt dat de bitcoin/USD-wisselkoers bijna geen correlatie vertoont met de wisselkoers van de euro, de yen en de Zwitserse frank tegenover de dollar[4]. Dit betekent dat de factoren die de bitcoinprijs sturen, verschillen van deze die de traditionele munten beïnvloeden. Dit wijst er ook op dat traditionele macro-economische variabelen geen belangrijke rol speelden, anders zouden de correlaties hoger zijn geweest. Om dat verder te onderzoeken, geeft tabel 1 de correlatie weer tussen de wekelijkse veranderingen van de bitcoinprijs in Amerikaanse dollar, de S&P500, het rendement op tienjarig Amerikaans staatspapier, het rendement op Amerikaanse hoogrentende obligaties, de Amerikaanse break-even-inflatie – het rendementsverschil tussen nominaal waardepapier en inflatiegekoppelde effecten – en de prijs van koper. De bovenste driehoek van de matrix toont de correlaties sinds begin 2017. Er is enigszins een correlatie tussen de bitcoinprijs enerzijds en de aandelen en break-even-inflatie anderzijds. De andere correlaties met bitcoin zijn zeer klein. Interessant is dat de correlaties tussen bitcoin en koper, aandelen en vooral de break-even-inflatie sinds begin 2020 een stuk hoger liggen, zoals blijkt uit het onderste driehoekje. Dit zou erop wijzen dat beleggers gaan kiezen voor bitcoin als de inflatieverwachtingen toenemen.  Een andere mogelijke verklaring voor het recente gedrag zou kunnen zijn dat schommelingen in het beleggerssentiment ook een rol spelen, waardoor de correlatie met aandelen groter wordt. De mate waarin de prijs van de bitcoin verandert, suggereert evenwel dat speculatieve golven aan het werk zijn, gedreven door impulsinkopen en extrapolatieve verwachtingen inzake koersstijgingen. Aandacht van de (sociale) media kan deze dynamiek versterken, evenals de ontwikkeling van financiële instrumenten zoals op de beurs verhandelde fondsen, futures en opties die het innemen van posities vergemakkelijken. Als de fundamentele waarde van een instrument zeer moeilijk of onmogelijk te bepalen is en als de prijswijzigingen op korte termijn een veelvoud zijn van de veranderingen die worden waargenomen op de aandelenmarkten, is voorzichtigheid geboden bij het opbouwen en beheren van een blootstelling.

Chart 1 edito 21.10Chart 2 edito 21.10Table 1 édito 21.10

 

 

[1] “JPG file sells for $ 69 million, as ‘NFT mania’ gathers pace”, New York Times, 11 maart 2021.

[2] Nominale obligaties kunnen beschermen tegen verwachte inflatie, terwijl inflatiegekoppelde effecten kunnen worden gebruikt om bescherming te bieden tegen onverwachte inflatie. Door een zeer soepel monetair beleid wordt de waarde van nominale en inflatiegekoppelde obligaties als inflatieafdekking verzwakt en zelfs tenietgedaan.

[3] Bron: “The golden dilemma,” Claude B. Erb en Campbell R. Harvey, NBER Working Paper 18706, januari 2013.

[4] Bron: “Is bitcoin a real currency? An economic appraisal”, David Yermack, NBER Working Paper 19747, december 2013. De correlaties werden berekend voor de periode van 19 juli 2010 tot 21 maart 2014.