De zomerbreak zou een periode moeten zijn waarin het economische en geopolitieke nieuws even naar de achtergrond verdwijnt. Een tijd van ontspannen, lekker eten, genieten van het mooie weer enzovoort. Zodra de vakantie voorbij is, staan alle kijkers weer op scherp. De op zijn einde lopende zomer was er een van een ander kaliber. De extreme omstandigheden in vele landen – hoge temperaturen, droogte in sommige en overstromingen in andere, bosbranden – maken duidelijk dat we de impact van de klimaatverandering steeds sterker zullen voelen. En dat dit enorme kosten met zich meebrengt, niet alleen qua menselijk leed, maar ook voor de economie.

Als we kijken naar de economische gegevens zien we vooral een toenemende bezorgdheid over de economische vooruitzichten. Die evolutie verliep tot nog toe geleidelijk, maar zal waarschijnlijk versnellen. Wat dat betreft, bieden de hoge activiteitsniveaus en goed gevulde orderboeken echter nog altijd weerstand tegen de toenemende tegenwind.

Volgens de nowcasting van de Federal Reserve Bank of Atlanta weerspiegelen recente gegevens een gezonde stijging van het reële Amerikaanse bbp (grafiek 1). De banencreatie blijft sterk en de index voor het consumentenvertrouwen van de Conference Board is in augustus opgeveerd. We zien echter steeds meer signalen van vertraging. De huishoudens krijgen het lastig door de hoge inflatie, wat leidt tot een toename van de creditcardschulden[1]. De woningsector lijdt onder de stijging van de hypotheekrente, het tempo van de aanwervingen vertraagt en er verschijnen minder vacatures.

US NOWCAST REAL GDP GROWTH FOR Q3 2022 (Q/Q % CHANGE)

De rondvragen van de regionale Fed-afdelingen wijzen op een voorzichtigere houding van bedrijven op het vlak van kapitaaluitgaven. Dat is niet verwonderlijk gezien het feit dat 81% van de CEO’s die de Conference Board bevroeg een korte, oppervlakkige recessie in de VS verwacht in de komende 12 tot 18 maanden[2]. De groei van de binnenlandse vraag zal verder vertragen onder invloed van de renteverhogingen van de Federal Reserve, terwijl de netto-export zal lijden onder de sterke dollar en de vertraging in de rest van de wereld.

De Chinese groei heeft, na een traag herstel sinds het late voorjaar, in juli opnieuw teleurgesteld en de neerwaartse risico’s blijven hoog. In de eurozone moet (net als in de VS) een onderscheid worden gemaakt tussen het activiteitsniveau en de evolutie ervan. In de industrie blijft de productieduur die wordt verzekerd door de huidige orderboeken op een recordhoogte staan (grafiek 2), maar analyses van de orderboeken laten twee sterke dalingen op rij zien. De werkgelegenheidsverwachtingen zijn de afgelopen maanden ook afgenomen, maar blijven aan de bovenzijde van de historische bandbreedte (grafiek 3).

Op basis van de schokken die de economie van de eurozone treffen – de hoge inflatie, de enorme prijsstijgingen voor gas en elektriciteit, de verzwakkende euro, de stijgende rentes, de sluiting van de Russische gaskranen – zal het ondernemerssentiment naar verwachting verder verzwakken. Dat zal nefast zijn voor de aanwervings- en investeringsplannen van bedrijven. De geschiedenis leert ons dat dit snel gevolgd wordt door stijgende werkloosheidsverwachtingen bij de huishoudens. Tot nu toe was de hoge inflatie de belangrijkste factor achter de daling van het consumentenvertrouwen tot historisch lage niveaus. De vrees voor banenverlies zal de consument aanzetten om nog minder te gaan uitgeven. Een daling van de inflatie kan wel enige verlichting brengen voor de koopkracht van huishoudens, maar de recente energieprijsschokken zullen zowel het pieken van de inflatie als de daaropvolgende daling vertragen. De afnemende prijsdruk in de bedrijfsenquêtes is een hoopgevende ontwikkeling.

Zoals we zien in grafiek 4 vertonen de orderboeken en verkoopprijsverwachtingen een neerwaartse trend. Deze laatste blijven echter uitzonderlijk hoog gezien de situatie met betrekking tot de eerste. Dat kan een weerspiegeling zijn van de druk op de inputprijzen die bedrijven dwingt hogere prijzen aan te rekenen om hun marges te beschermen. Gevreesd moet worden dat de vertragende vraag dat steeds moeilijker zal maken, waardoor bedrijven gedwongen zullen worden om te bezuinigen op investeringen en aanwervingen.

EUROZONE ECONOMIC DATA

[1] In het tweede kwartaal van dit jaar stegen de creditcardschulden met 13% op jaarbasis. Dat is de sterkste jaar-op-jaar stijging in meer dan 20 jaar. Bron: Federal Reserve Bank of New York, Quarterly report on household debt and credit, augustus 2022.

[2] Slechts 7% verwacht geen recessie en 12% verwacht een diepe recessie met aanzienlijke wereldwijde overloopeffecten. Bron: The Conference Board.