De groei van het reële bbp in het derde kwartaal ten opzichte van het tweede kwartaal was bijzonder sterk en zelfs beter dan de verhoogde consensusverwachtingen[1] (tussen haakjes weergegeven): Frankrijk +18,2% (15,0%), Duitsland + 8,2% (7,3%) en de eurozone +12,7% (9,6%). In de VS, waar in tegenstelling tot de EU gegevens op geannualiseerde basis worden gerapporteerd, bedroeg de kwartaalgroei in het derde kwartaal 33,1% (32,0%). Deze spectaculaire prestatie komt na een even spectaculaire krimp van de activiteit in het vorige kwartaal. In normale tijden zou dit een reden tot juichen zijn geweest. Maar dit zijn geen normale tijden. In verschillende Europese landen versnelt de tweede golf van de pandemie aan een alarmerende snelheid, waardoor opnieuw lockdownmaatregelen zijn ingevoerd. De VS maken zelfs een derde golf van nieuwe besmettingen door en volgens Brookings, een onderzoeksinstituut, verliest het herstel aan kracht. Het aantal gewerkte uren bij kleine bedrijven is in september licht gedaald en de jobcreatie in grootstedelijke gebieden vertraagt[2]. Anderzijds blijft de wekelijkse economische index van de Federal Reserve van New York verbeteren. In de Europese Unie lijkt de situatie erger. Bij de publicatie van haar index voor het economische sentiment voor oktober merkte de Europese Commissie op dat die zich niet langer herstelde in de eurozone of de EU en dat de werkgelegenheidsverwachtingen negatief evolueerden. De toon op de persconferentie van de ECB van afgelopen donderdag was ronduit somber[3] en Christine Lagarde maakte heel duidelijk dat er tijdens de volgende vergadering van 10 december meer versoepelingsmaatregelen zullen worden beslist[4]. Dat is terecht, aangezien de activiteit al aan het vertragen was voor de nieuwe lockdownmaatregelen en die de zaken verder zullen afremmen. We leven in een stop/start-economie: de eerste golf van besmettingen vergde een lockdown, wat een plotse stopzetting van de activiteit veroorzaakte. Zodra het aantal nieuwe infecties voldoende was afgenomen, waren de versoepelingsmaatregelen van groot belang om de economie opnieuw op te starten. Na de huidige stop zal opnieuw een start volgen. Het is alsof we een opeenvolging van kortstondige V-vormige herstelbewegingen meemaken.

Illustration édito 20.40 EN

Op korte termijn zijn de omvang van de daling van de activiteit en de timing en omvang van de opleving belangrijker dan het label van het herstel. De krimp van de activiteit zal wellicht beperkter zijn dan in maart-april. De maatregelen zijn minder streng voor de economische activiteit, de bedrijven zijn beter voorbereid en de export zou moeten profiteren van een dynamischer ondernemingsklimaat dan in het voorjaar, vooral in Azië. Stel dat de beperkingen in de loop van december zouden kunnen worden versoepeld – wat gelijkstaat met een druk op de startknop – dan zouden we opnieuw een mechanisch herstel moeten zien, waarbij de kracht van de inhaalvraag bijzonder sterk zou kunnen zijn gezien de naderende eindejaarsperiode. In zo’n scenario – dat natuurlijk afhangt van een opheffing van de restricties – zou de activiteit in het vierde kwartaal nagenoeg normaal moeten zijn in oktober, aanzienlijk lager in november en weer beter in de loop van december. Daarnaast moeten we rekening houden met het positieve overloopeffect van het derde kwartaal[5]. Alles bij elkaar zal dit evenwel leiden tot een behoorlijke krimp van het reële bbp. Voor Frankrijk ramen we die op ongeveer 5% op kwartaalbasis. Het stop/start-herstel kan ook op langere termijn negatieve gevolgen hebben. Gezinnen en bedrijven vragen zich misschien af hoeveel golven er nog zullen volgen totdat we een duurzaam, ononderbroken herstel inzetten. Het antwoord op die vraag hangt uiteraard nauw samen met het tijdstip waarop een vaccin gevonden zal worden. De onzekerheid kan dus langer aanhouden, wat het risico op blijvende schade verhoogt, zoals een toename van de langdurige werkloosheid of bedrijfsfaillissementen zodra de steunmaatregelen worden afgebouwd. Een stop/start-cyclus kan de desinflatoire krachten versterken en de druk op de overheidsfinanciën verhogen. Het zal ook langer duren voor we terug op het activiteitsniveau van voor de pandemie zitten. Vanuit gezondheidsoverwegingen, maar ook vanuit economisch oogpunt, is er een duidelijk, gedeeld belang voor iedereen om de nodige inspanningen te leveren om de verspreiding van het virus te beperken.

[1] Bloomberg heeft de consensusgegevens vastgesteld.

[2] Bron: Naarmate de COVID-19-besmettingen sterk toenemen, verliest het economische herstel van het land aan kracht, Brookings, 30 oktober 2020.

[3] “Inkomende informatie wijst erop dat het economisch herstel in de eurozone sneller dan verwacht aan kracht inboet … De stijging van het aantal COVID-19-besmettingen en de daarmee samenhangende intensivering van inperkingsmaatregelen wegen op de activiteit, wat een duidelijke verslechtering van de vooruitzichten op korte termijn vormt.” Bron: ECB, Persconferentie, Christine Lagarde, voorzitter van de ECB; Luis de Guindos, vicevoorzitter van de ECB, Frankfurt am Main, 29 oktober 2020

[4] “We twijfelen er niet aan dat, gezien het verwachte resultaat van de risico’s die we zien, dat de omstandigheden de herkalibratie en de implementatie van dit bijgewerkte pakket rechtvaardigen.”

[5] Ter illustratie: stel dat het bbp in het derde kwartaal maand na maand is gegroeid, maar in het vierde kwartaal constant blijft. Dat betekent nog altijd dat de vraag, de inkomsten en de toegevoegde waarde in het vierde kwartaal hoger zouden zijn dan in het voorgaande kwartaal. Voor Frankrijk schatten wij dit acquis de croissance geschat op 1% voor het huidige kwartaal.