De aankondiging dat een van de in ontwikkeling zijnde COVID-19-vaccins uitermate efficiënt is, zorgde voor een forse sprong in de aandelenindexen en de obligatierendementen, en ook voor spectaculaire stijgingen van de aandelenkoersen van bepaalde bedrijven waarvan de activiteiten zwaar werden getroffen door de pandemie. Die reacties zijn, althans gedeeltelijk, te verklaren door de opvatting dat het nieuws over een vaccin ingrijpende gevolgen heeft voor de economische vooruitzichten. Uitspraken van specialisten dat ook andere vaccins bijna klaar zijn, hebben de impact van de boodschap versterkt. Bij gebrek aan een vaccin lijkt het waarschijnlijk dat de stop-startcyclus van het herstel – met een opeenvolging van door de lockdown veroorzaakte inkrimpingen en kortstondige periodes van opleving – zal aanhouden. Dat zou steeds meer gaan wegen op de langetermijnvooruitzichten door het toenemende aantal bedrijfsfaillissementen en de stijgende werkloosheid, en door de aanhoudende onzekerheid. In vergelijking met dit zeer negatieve scenario laat het vooruitzicht op een vaccin ons hopen dat de activiteit op middellange termijn normaliseert. Maar wat met de gevolgen op korte termijn? Wat betreft 2021, hangt het effect van een COVID-19-vaccin op de economie in belangrijke mate af van zijn medische doeltreffendheid en de acceptatie ervan door het publiek. Dit houdt ook ethische keuzes in, bijvoorbeeld wie zal het vaccin als eerste krijgen, zal de vaccinatie gratis zijn en zullen de armere landen er toegang tot hebben. Ook het moment waarop de verdeling aanvangt, speelt een belangrijke rol[1]. Het duurt waarschijnlijk nog maanden voordat de verdeling start, en dan zal die geleidelijk verlopen, zowel binnen een bepaald land als qua geografisch bereik. Daarom kan de positieve impact op de groei lang op zich laten wachten en op korte termijn zullen de krantenkoppen gedomineerd blijven door lockdowns in heel wat Europese landen en door de snelle toename van nieuwe infecties in de VS. De opvatting dat er betere tijden voor ons liggen, hangt duidelijk sterk af van de voorgestelde horizon. De beslissingen van gezinnen en bedrijven zijn evenwel niet alleen afhankelijk van de verwachte inkomens- en winstgroei, maar ook van de verdeling rond de groeiverwachtingen. Het scala van mogelijke uitkomsten kan breed zijn, wat zal wegen op het vertrouwen in een bepaalde prognose. Er kan ook scheefheid optreden, met een overheersende neerwaartse spiraal. Het verdelingsuiteinde – het staartrisico – kan bijzonder ‘lijvig’ zijn, waardoor de kans op zeer negatieve resultaten hoog is. Dit is het punt waarop de aankondiging van een vaccin zeer belangrijk is. Hoewel de positieve impact op de groei van het bbp waarschijnlijk traag zal zijn, zou de wijziging van de statistische verdeling sneller moeten plaatsvinden omdat deze gebaseerd is op een herbeoordeling van alle potentiële resultaten. Het vooruitzicht van een vaccin vermindert de kans op zeer negatieve resultaten en beperkt de linkerstaart van de verdeling. Het toedienen van een vaccin zal de veerkracht van de economie vergroten en zal een opeenvolging van stop-startcycli en de nadelige gevolgen ervan op langere termijn, vermijden. Dit impliceert dat er nu minder dan voorheen onzekerheid is over het verloop van de economische activiteit volgend jaar.[2] Dat is vooral belangrijk voor bedrijfsinvesteringen die een onomkeerbare verbintenis op lange termijn van financiële middelen van een onderneming inhouden[3]. Winstgevende bedrijven met een goede balansverhouding zullen bijgevolg gemakkelijker geneigd zijn om hun investeringen op te voeren wanneer de onzekerheid voldoende afgenomen is. Dat zou op zijn beurt overloopeffecten moeten hebben op andere sectoren, waaronder de arbeidsmarkt. Een dergelijke ontwikkeling is erg belangrijk voor de gezinnen die tijdens de lockdowns gedwongen besparingen hebben opgebouwd. Door een toenemend vertrouwen in de vooruitzichten zouden zij tot meer spenderen worden aangezet. De verminderde onzekerheid zou uiteindelijk moeten leiden tot een aantrekkende groei.

 

Graphique édito 20.42

[1] Daarom zouden we het beter hebben over de tijdgewogen economische impact dan over het economische effect van een vaccin.

[2] Onderzoek toont aan dat een toename van de onzekerheid het neerwaartse risico voor de groei aanzienlijk verhoogt en ook gepaard gaat met een naar links gerichte verdeling van de toekomstige groei. Een afname van de onzekerheid heeft het tegengestelde effect. De economische reactie is evenwel zeer asymmetrisch: ze is hoger bij een toename van de onzekerheid dan bij een daling. Bron: Uncertainty and Growth Disasters, Boyan Jovanovic and Sai Ma, NBER Working Paper No. 28024, oktober 2020

[3] Onomkeerbaar omdat de meeste projecten, eenmaal gestart, niet kunnen worden gestopt of teruggeschroefd. Dit is een belangrijk verschil tussen bruto-investeringen in vaste activa en financiële beleggingen. Voor die laatste zijn de transactiekosten laag en een belegging kan gemakkelijk worden verkleind of zelfs worden verkocht.