In deze tijd van het jaar regent het lijstjes: de beste films, de beste boeken, de beste… van 2015. Radiozenders vragen hun publiek om hun favoriete songs te kiezen. Op basis daarvan stellen ze een top 100 van het voorbije jaar samen of een top 1000 aller tijden. Die laatste lijst is een bron van nostalgie (“Wat deed ik ook alweer 40 jaar geleden toen die song een hit was?”), maar ook van inspiratie: voor een econoom is de verleiding inderdaad groot om naar verbanden te zoeken tussen hedendaagse muziek en economische thema’s. Ook verbanden met filmtitels doen het goed bij economen. De reden is dat economie uitleggen moeilijk of vervelend of zelfs beide kan zijn en dat verwijzingen naar songs die lastige materie beter verteerbaar of ten minste onderhoudender kunnen maken.

Het is echter zoeken naar het juiste evenwicht. Aan het ene uiterste kun je de titel gebruiken, terwijl de songtekst zelf op geen enkele manier verwijst naar het economische thema dat je wilt illustreren. Aan het andere uiterste gaat de song wel degelijk over een economisch thema. Denken we maar aan het album Wrecking Ball van Bruce Springsteen. Lezers van mijn leeftijd herinneren zich misschien nog de hit The Wall Street Shuffle van 10CC. Ik zat op de middelbare school toen die song in 1974 uitkwam en had niet het minste besef dat de zinsnede ‘you need a yen to make a mark’ in de song eigenlijk over vlottende wisselkoersen in het post-Bretton Woods-tijdperk ging, noch kon ik op dat moment bevroeden dat ik mijn professionele loopbaan met analyses over die onderwerpen zou doorbrengen. Tussen die twee uitersten vind je songs met een passende titel voor het punt dat je wilt maken en met een verhaallijn die zich goed leent tot een metafoor. Hier is mijn top drie (uit de titels zal de opmerkzame lezer onmiddellijk kunnen opmaken dat ik minder vertrouwd ben met de recente muziektrends).

Mijn nummer drie is Paradise by the Dashboard Light van Meatloaf. Die song kwam uit in 1977 en gaat over een jongen en een meisje in een wagen. Het meisje wil een verbintenis van de jongen voor de toekomst voor ze ‘verder wil gaan’. Haar vriendje geeft toe (dat leek hem op dat moment de optimale keuze), maar op het einde van de song betreurt hij zijn belofte. Voor een econoom is dat de perfecte illustratie van het probleem van de temporele inconsistentie van optimale plannen (de economen Kydland and Prescott publiceerden hun vermaarde artikel over dit onderwerp in 1977 en ontvingen er in 2004 de Nobelprijs voor). De metafoor kan gebruikt worden om ‘moral hazard’ – een economisch begrip dat verwijst naar veranderingen in het gedrag van partijen indien zij niet direct risico lopen voor hun daden – te illustreren en om uit te leggen waarom onderhandelingen tussen landen doorgaans uitdraaien op reddingspakketten waarin aan elke opeenvolgende uitbetaling specifieke voorwaarden verbonden zijn.

Mijn nummer twee is We Didn’t Start the Fire van Billy Joel. Deze song uit 1989 gaat over allerlei gebeurtenissen die de krantenkoppen haalden sinds de geboorte van de zanger… Telkens weer roept de song bij mij beelden op van de beschuldigingen over en weer tussen de ontwikkelde en opkomende economieën bij doorwerkingseffecten van binnenlandse economische beleidsmaatregelen. Toen de Fed met kwantitatieve versoepeling begon, kwamen er uit de opkomende economieën al snel klachten over een valutaoorlog omdat hun valuta’s door de massale instroom van buitenlandse valuta’s stegen tegenover de dollar. Zij hadden het vuur immers niet aangestoken…

Suspicious Minds van Elvis Presley voert mijn lijst aan. De tekst is een goede metafoor voor de relaties tussen de financiële markten en de centrale banken. Tussen die twee leeft er heel wat achterdocht. Geen betere manier om de bezorgdheid over de verkrapping door de Fed te evoceren dan je verhaal te beginnen met ‘We’re caught in a trap …’ (‘We zitten in de val…’). ‘Wij’ kan in dat geval zowel op de beleggers slaan die jarenlang risico’s opzochten en nu bezorgd zijn over de vooruitzichten voor het monetaire beleid, als op de Fed die wel moet verkrappen maar bezorgd is over de reactie van de markt.