The courage to act – a memoir of a crisis and its aftermath van de hand van voormalig Fed-voorzitter Ben Bernanke bevat een hoofdstuk getiteld ‘De dam breekt’. Dit hoofdstuk beschrijft de vruchteloze zoektocht naar een oplossing voor Lehman Brothers waardoor de onderneming op maandag 15 september 2008 om 1.45 u EST in de ochtend failliet ging. De metafoor in die subtitel herinnert ons eraan hoezeer de ineenstorting van Lehman de al lang sluimerende crisis heeft versneld. De versnelling was zo heftig dat een sneeuwbaleffect eigenlijk onvermijdelijk werd. Om het met de woorden van Bernanke te zeggen:

It was a terrible, almost surreal moment. We were staring into the abyss.” (“Het was een verschrikkelijk, bijna surreëel moment. We staarden naar de afgrond.”)

Tekenend in dit verband is dat Tim Geithner, die destijds de Federal Reserve van New York leidde en vervolgens onder Obama minister van financiën werd, zijn memoires met de treffende titel Stress Test aanvat met de strijd begin 2009 om te voorkomen dat de economie volledig zou instorten, veeleer dan met een beschrijving van de val van Lehman.

Tien jaar later is het van belang dat we nagaan in welke mate de toonaangevende economieën zich van de wereldwijde financiële crisis en de Grote Recessie hebben hersteld. Vanuit historisch oogpunt heeft de Amerikaanse groei die in juli 2009 begon immers al een respectabele leeftijd. Een stand van zaken tien jaar later opmaken, is dus zeker nuttig om de weerbaarheid tegen een nieuwe recessie te beoordelen. Dit is echter een lastige oefening omdat heel veel van de gekozen invalshoek afhangt. Een gemengd beeld doemt op naargelang je focust op het bbp, de arbeidsmarkt, de balansen, de activaprijzen, de opkomende economieën of de beleidsruimte. Het bbp per inwoner is nu hoger dan voor de crisis, maar de groei was ondanks het ruime monetaire beleid traag. In een aantal landen blijft de werkloosheid, vooral op de lange termijn, boven de niveaus van voor de crisis. In verschillende groeilanden zijn de bedrijfsschulden in buitenlandse valuta’s fors gestegen. De overheidsschulden in de geavanceerde economieën zijn ondanks een gestage groei en fors lagere rentes niet gedaald. In combinatie met de nog altijd (erg) lage beleidsrentes en de veel grotere balansen van centrale banken wijst dit erop dat de bewegingsruimte voor het beleid krap blijft. Dat betekent dat we in het ‘nieuwe normaal’ van een om structurele redenen tragere potentiële bbp-groei en lagere rente dan voorheen dringend moeten nadenken over manieren waarop we de volgende recessie gaan aanpakken.

the uncomfortable new normal