Er zijn meerdere, directe en indirecte, relaties tussen de COVID-19-pandemie en het milieu. De lockdown had een grote impact op de economische activiteit en bijgevolg op het milieu. Dat herinnert ons aan de milieueffecten die voortvloeien uit de productie- en uitgavenbeslissingen. Het geluidsniveau is gedaald[1] en de luchtkwaliteit is verbeterd[2]. De relatie kan ook de andere kant opgaan, met een blootstelling aan luchtvervuiling die mogelijk van invloed is op de verspreiding van de besmetting en het samenhangende sterftecijfer[3]. Door de sterke versoepeling van de lockdownmaatregelen in een groot aantal landen is de focus nu aan het verschuiven. De vraag is of en hoe de beleving van de pandemie de komende jaren het milieu zal beïnvloeden. Dat is een kwestie van attitude, gedrag en beleid. Qua attitude kan COVID-19 mensen bewuster maken van hun gezondheid en de invloed die het milieu daarop uitoefent. Dat kan het gedrag veranderen op het gebied van mobiliteit (reizen, afstand tot het werk, vervoersmiddelen) en uitgaven, bijvoorbeeld het kopen van groenten van lokale boeren. Als er anderzijds geen vaccin wordt gevonden, bestaat het risico dat de ecologische voetafdruk eerder zal toenemen, wanneer mensen bijvoorbeeld meer in plastic verpakte groenten en fruit kopen. Er kan ook een invloed zijn op hoe mensen hun spaargeld beleggen, waarbij ze de voorkeur zullen geven aan duurzame beleggingen. Dat kan op zijn beurt het gedrag van bedrijven beïnvloeden. Een recente studie onder 6000 beursgenoteerde bedrijven in 56 landen heeft aangetoond dat in het eerste kwartaal van dit jaar, toen de pandemie zich verspreidde, de aandelenkoers van bedrijven met een hoge score op het vlak van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) aanzienlijk minder daalde dan die van bedrijven met een lage MVO-score.[4]Een ander gebied waar bedrijfsbeslissingen na COVID-19 een milieu-impact kunnen hebben, is de reorganisatie van mondiale waardeketens. Als gevolg van de verstoring van de voorziening in veel sectoren kunnen bedrijven besluiten de geografische diversificatie van hun leveranciers te vergroten, wat gevolgen kan hebben voor de vervoersgerelateerde koolstofemissies.

Als wat belangrijk is voor mensen verandert na de pandemie, kan dat invloed hebben op het politieke debat en hoe mensen (naar verwachting zullen) stemmen. Het kan ook leiden tot een verschuiving in de beleidsprioriteiten. Dat is duidelijk de boodschap van de Europese Commissie, die in haar voorstel voor het herstelplan Next Generation EU van 750 miljard euro de nadruk legt op de noodzaak om “de bestaansmiddelen te beschermen, de economie weer op de been te krijgen en duurzame en veerkrachtige groei te bevorderen”[5]. Het is een kwestie van proberen twee vliegen in één klap te slaan: het bereiken van het kortetermijndoel om het herstel na de pandemie te stimuleren door investeringen te doen die bijdragen aan het bereiken van de doelstellingen in verband met klimaatverandering. Recent onderzoek suggereert dat dit mogelijk moet zijn. “Er zijn diverse vormen van begrotingsbeleid met een hoog economisch multipliereffect en een positieve klimaatimpact”: investeringen in infrastructuur voor schone energie, efficiënt energiegebruik, onderwijs en opleiding, investeringen voor veerkrachtige ecosystemen, uitgaven voor duurzaam onderzoek en ontwikkeling.[6]

 

[1] Bron: Scientists report drop in Earth’s movement amid coronavirus lockdown, British Geological Survey, 9 april 2020. Het persbericht vermeldt dat de gemiddelde geluidsniveaus overdag aan seismische stations in het VK in de eerste twee weken van de lockdown 10 tot 50% lager lagen dan aan het begin van het jaar.

[2] Leidt de lockdown tot minder luchtvervuiling? Cijfers van 44 steden in Noord-China, Rui Bao en Achend Zhang, Science of the Total Environment, https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.139052

[3] Bron: Het dodelijke verband tussen COVID-19 en luchtvervuiling, Wereld Economisch Forum, 15 april 2020. Het artikel bespreekt een Italiaanse studie waaruit een verband blijkt tussen de besmettingsgraad en de luchtvervuiling in Noord-Italië, alsook een Harvard-studie die een correlatie heeft gevonden tussen luchtvervuiling en COVID-19-sterfgevallen in de VS.

[4] De MVO-score is gebaseerd op criteria op het vlak van milieu, maatschappij en MVO-strategie. “Om de geschatte grootheden te illustreren, bekijken we twee vergelijkbare bedrijven in dezelfde sector en economie. Een bedrijf heeft een MVO-score van voor 2020 op het 25e percentiel en het ander op het 75e percentiel. Onze ramingen suggereren dat het gemiddelde aandelenrendement van het bedrijf met de hoge MVO-score met 2 procentpunten minder zou dalen dan bij het bedrijf met de lage MVO-score in respons op de gemiddelde toename van COVID-19-gevallen twee maanden na het uitbreken van de pandemie. Onder overigens gelijke omstandigheden suggereren deze schattingen dat de reactie van de aandelenkoers op COVID-19 voor het bedrijf met de hoge MVO-score 19% minder sterk zou zijn dan bij het bedrijf met de lage MVO-score.” Bron: Corporate Immunity to the COVID-19 Pandemic, Wenzhi Ding, Ross Levine, Chen Lin & Wensi Xie, NBER Working Paper No. 27055, april 2020.

[5] Bron: Vragen en antwoorden over het meerjarig financieel kader van de EU en het herstelplan Next Generation EU, Brussel, 27 mei 2020

[6] Bron: Zullen de maatregelen voor een begrotingsherstel na COVID-19 de vooruitgang op het gebied van klimaatverandering versnellen of vertragen? Cameron Hepburn, Brian O’Callaghan, Nicholas Stern, Joseph Stiglitz, Dimitri Zenghelis, Oxford Review of Economic Policy, mei 2020. De analyse werd uitgevoerd op basis van een enquête onder 231 medewerkers van centrale banken, ambtenaren van ministeries van Financiën en andere economische deskundigen uit G20-landen.