Het vergde deze week urenlange onderhandelingen tijdens twee videoconferenties, maar er is een akkoord binnen de Eurogroep. Zij zet 500 miljard EUR – 4,2% van het bbp van de eurozone – extra vuurkracht in om de onmiddellijke economische impact van de COVID-19-pandemie te verzachten.

Hiervoor worden drie soorten instrumenten gebruikt. Ten eerste wordt via het SURE-programma[1] – een tijdelijk Europees instrument om nationale veiligheidsnetten te ondersteunen – 100 miljard EUR vrijgemaakt voor de landen die het zwaarst onder druk staan. De Europese Investeringsbank gaat een pan-Europees schild creëren om 200 miljard EUR leningen, vooral aan kmo’s, te garanderen. Dit is erg belangrijk omdat kmo’s, gezien hun grootte, minder gediversifieerde businessmodellen hebben, zowel wat producten als diensten betreft, maar ook geografisch. Bovendien maken ze in Europa twee derde van de tewerkstelling in de privésector uit[2] en spelen ze een cruciale rol in de creatie van nieuwe banen. Tot slot werd een Pandemic Crisis Support opgericht gelijk aan 2% van het bbp van de lidstaten, d.w.z. bijna 240 miljard EUR. Dit instrument zal toegankelijk zijn voor alle ESM-leden. De opmerking van Eurogroep-voorzitter Centeno dat “de gemiddelde lidstaat van de eurozone die door de COVID-19-crisis wordt getroffen, uitgaven ten bedrage van 2% van het bbp moeten kunnen identificeren die direct of indirect te maken hebben met gezondheidszorg, behandelingen en preventie”[3] onderstreepte de verwachting dat veel ESM-leden aanspraak zullen willen maken op dit geld. Dit zou stigmatisering moeten vermijden maar, belangrijker, op die manier de macro-economische impact vergroten. De voorwaardelijkheid ervan was een heikel punt in de onderhandelingen. Uiteindelijk kwam de Eurogroep overeen om zeer zachte voorwaarden toe te passen. De enige vereiste is dat de kredietlijn wordt gebruikt “om de binnenlandse financiering van directe en indirecte kosten voor gezondheidszorg, behandeling en preventie in verband met COVID-19 te ondersteunen”.

 

Edito du 10 avril 2020

 

Naast deze hulpmaatregelen in het kader van de pandemie zal er ook behoefte zijn aan een budgettair beleid om de groei te stimuleren, aangezien het herstel na de lockdown zeer geleidelijk en ongelijk zal zijn: lockdowns zullen wellicht gefaseerd worden opgeheven, bedrijven zullen wachten tot de situatie duidelijker wordt alvorens weer te beginnen investeren terwijl gezinnen, gelet op de moeilijke arbeidsmarktomgeving, ook eerder voorzichtig zullen blijven. Een budgettaire stimulans impliceert de uitgifte van schuldpapier en, uiteindelijk, het risico van hogere obligatierendementen en spreads tegenover Duitsland, hoewel de kwantitatieve versoepeling van de ECB en haar Pandemic Emergency Purchase Programme dit effect zouden moeten beperken. Een gezamenlijk gefinancierd initiatief om groei te stimuleren, is een andere manier om de mogelijke impact op financieringskosten aan te pakken voor landen die al een hoge overheidsschuld hebben ten opzichte van hun bbp. Maar hoewel dit economisch gezien zeker hout snijdt, blijkt dit politiek gezien duidelijk moeilijk. Voorzitter van de eurozone Centeno zei dat de volgende EU-begroting een cruciaal onderdeel zal vormen van de EU-strategie na de lockdown. We mogen echter niet vergeten dat er enkele weken geleden geen akkoord kon worden bereikt over het meerjarige financiële kader van de EU voor de jaren 2021-2027. Een extra laag toevoegen om de groei aanzienlijk te stimuleren, zal het werk er dus niet gemakkelijker op maken. Uiteindelijk was er een akkoord om verder te werken aan een Herstelfonds “dat een enorme boost zal geven aan de Europese investeringen die we nodig hebben om een betere, groenere, veerkrachtigere en meer digitale economie uit te bouwen”. De subtiele zin dat sommige leden vinden dat de financiering moet komen van gewone uitgiften van schuldpapier terwijl andere aandringen op alternatieve manieren, herinnert ons aan de uitdaging om tot een akkoord te komen.

[1] SURE is een nieuw door de Europese Commissie voorgesteld instrument dat tot 100 miljard EUR leningen aan landen zal verstrekken. De leningen zijn gebaseerd op garanties van de lidstaten. Alle lidstaten zullen ervan kunnen gebruikmaken, maar het is vooral van belang voor degenen die het zwaarst getroffen zijn. “SURE is bedoeld ter ondersteuning van regelingen voor arbeidstijdverkorting en soortgelijke maatregelen om de lidstaten te helpen banen, werknemers en zelfstandigen te beschermen tegen het risico van ontslag en verlies van inkomsten. Bedrijven zullen de arbeidstijd van werknemers tijdelijk kunnen verkorten of het werk volledig stilleggen, doordat de staat inkomenssteun zal verlenen voor de niet-gewerkte uren. Zelfstandigen zullen in de huidige noodsituatie een vervangend inkomen ontvangen.” (bron: persbericht Europese Commissie, Coronavirus: Commissie zet alle middelen in om levens en inkomens te beschermen, 2 april 2020)

[2] Bron: Eurostat

[3] Bron hiervoor en de overige citaten: Raad van de EU, opmerkingen van Mário Centeno na de videoconferentie van de Eurogroup op 9 april 2020